Andere Tijden presenteert: Het Eurovisie Songfestival

In het kleine West-Europa, druk met de wederopbouw, slaan zeven publieke omroepen in de jaren ’50 de handen ineen en richten een televisienetwerk op: de European Broadcasting Union, de EBU. Dit nieuwe netwerk brengt Europa samen rond gedeelde nieuwsmomenten. Maar ook rond iets verrassends: een internationale liedjeswedstrijd.

Het Eurovisie Songfestival ontstaat. Bedacht als een vrolijk experiment, met een serieus doel: landen dichter bij elkaar brengen en de politiek, voor even, buiten beeld houden. Maar wanneer er landen-vlaggen op het scorebord staan en er sprake is van een wereldwijd miljardenpubliek, dan blijkt het podium aantrekkelijk om het in te zetten in politieke kwesties.

Met Hans Goedkoop als presentator laat Andere Tijden aan de hand van opvallende optredens en terugblikken zien hoe dit ogenschijnlijk apolitieke festival uitgroeit tot een spiegel van zeventig jaar Europese geschiedenis. Van taalregels en decorvernieuwingen tot de opkomst van ‘televoting’, maar vooral ook identiteit, oorlog en geopolitieke spanningen: het festival blijkt nooit los te staan van zijn tijd.

We spreken met zangeres Greetje Kauffeld, die herinneringen ophaalt aan de keer dat zij meedeed in 1961. Met Edsilia Rombley die meerdere keren meedeed en bovendien het festival presenteerde. En met de zussen van de Nederlandse groep ‘Hearts of Soul’ die les kregen in articuleren en waarvoor een privévliegtuig extra op en neer moest toen hun jurken al te doorschijnend bleken te zijn.

Boris Dittrich kijkt terug hoe hij zich eind jaren ‘90 hard maakte voor de Songfestivalspelregel dat deelnemers in de eigen taal móesten zingen. Decorontwerper en artdirector Roland de Groot toont zijn ingenieuze ontwerp voor het decor van 1970. Hiermee maakte hij decorwisselingen mogelijk tussen de liedjes door. Deze wisselingen gingen schuil achter een nieuw fenomeen: 40-secondelange ‘landenfilmpjes’ waarmee de landen zichzelf konden presenteren. En, als land je imago opvijzelen…

Als organiserend land heb je bovendien nog meer mogelijkheden om je imago wat in te kleuren of bij te stellen. Zo ook eind jaren zestig het Spanje van Franco; het land is een dictatuur en vrijwel bankroet. Het zendt in 1969 tijdens het tellen van de stemmen een artistieke promotiefilm uit waarin de schoonheid van het land breed uit wordt gemeten. Terwijl Europa naar de puntentelling luistert, kijkt het ongemerkt naar Spaanse propaganda: hier is niets aan de hand, je kunt hier prima op vakantie.

Ook Nederland gebruikt, als organiserend land, het festival om iets te laten zien. Na jaren van kritiek op een gebrek aan professionaliteit dreigt het Songfestival eind jaren zestig zijn betekenis te verliezen. Wanneer Nederland het festival in 1970 organiseert, ontwerpt Roland de Groot een revolutionair bewegend decor dat moderniteit en professionaliteit uitstraalt. Nederland laat hiermee zien dat het dit Europese project serieus neemt.

In 1967 zingt Eduardo Nascimento namens Portugal terwijl in zijn thuisland Angola, een Portugese kolonie, op dat moment een onafhankelijkheidsoorlog woedt. Portugal wil met zijn optreden een belangrijke boodschap afgeven aan de wereld: dekolonisatie? Wij zijn nog altijd één volk.

En ook recenter is de context niet te negeren. Wanneer Oekraïne wint in 2022 terwijl het land in oorlog is, voelt de uitslag als meer dan een muzikale keuze. De overwinning wordt gelezen als een gebaar van solidariteit met Oekraïne en tegen Rusland, dat wegens de inval in Oekraïne in dat jaar, is uitgesloten van deelname.

Aan de hand van persoonlijke verhalen van artiesten, makers en kenners wordt duidelijk hoe muziek, politiek en nationale trots steeds opnieuw samenkomen op één podium.