Andere Tijden presenteert: het Songfestival

Het Eurovisie Songfestival begint in de jaren vijftig als een idealistisch televisie-experiment om Europese landen met behulp van muziek dichter bij elkaar te brengen. Maar gaandeweg sluipt de politiek in het festival. En blijkt het ook een goed vehikel voor juist datgene wat het wilde bestrijden: nationalisme.

Met Hans Goedkoop als presentator laat Andere Tijden aan de hand van opvallende optredens en terugblikken zien hoe dit ogenschijnlijk apolitieke festival uitgroeit tot een spiegel van zeventig jaar Europese geschiedenis. Van taalregels en decorvernieuwingen tot de opkomst van televoting, maar ook identiteit, oorlog en geopolitieke spanningen: het festival blijkt nooit los te staan van zijn tijd.

Voorbeelden uit verleden en heden maken duidelijk hoe muziek, politiek en nationale trots steeds opnieuw samenkomen op één podium. We spreken erover met zangeres Greetje Kauffeld, die herinneringen ophaalt aan de keer dat zij meedeed in 1961. Met Edsilia Rombley en de zussen van de Nederlandse groep Hearts of Soul praten we over de keren dat zij naar het Eurovisie werd gestuurd. Toen de jurkjes van de Hearts of Soul-zussen al te doorschijnend bleken te zijn, werden andere jurken uit Nederland opgehaald met een privévliegtuig. 

Boris Dittrich maakte zich sterk voor het vasthouden aan het principe dat de deelnemers in de eigen taal zingen. En decorontwerper Roland de Groot laat het ontwerp zien waarmee hij begin jaren 70 decorwisselingen mogelijk maakt en waardoor er ruimte ontstaat voor de landenpromotiefilmpjes tussen de liedjes door. En dat schept de eerste ruimte voor een cultureel visueel exposé, maar ook voor de eerste meer politieke uitingen. 

Want ondanks dat het als een apolitiek festival is bedoeld, wordt het soms toch echt politiek. 

Eind jaren zestig wil het Spanje van Franco zijn imago oppoetsen en zich presenteren als modern en onschuldig en vooral als veilig vakantieland. Tijdens het Songfestival van 1969 wordt bij het tellen van de stemmen een promotiefilm uitgezonden met stranden, folklore en zon. Terwijl Europa naar punten luistert, kijkt het ongemerkt naar Spaanse propaganda: hier is niets aan de hand, je kunt hier prima op vakantie!

In 1967 zingt Eduardo Nascimento namens Portugal. In zijn thuisland Angola, een Portugese kolonie, woedt op dat moment een onafhankelijkheidsoorlog. Portugal wil met zijn optreden een belangrijke boodschap afgeven aan de wereld: dekolonisatie? Wij zijn nog altijd één volk.

En ook recenter is de context niet te negeren. Wanneer Oekraïne wint in 2022 terwijl het land in oorlog is, voelt de uitslag als meer dan een muzikale keuze. De overwinning wordt gelezen als een gebaar van solidariteit met Oekraïne en tegen Rusland, dat wegens de inval in Oekraïne is uitgesloten van deelname.

Ook Nederland gebruikt het festival om iets te laten zien. Na jaren van kritiek dreigt het Songfestival eind jaren zestig zijn betekenis te verliezen. Wanneer Nederland het festival in 1970 organiseert, ontwerpt Roland de Groot een revolutionair bewegend decor dat moderniteit en professionaliteit uitstraalt. Nederland laat zien dat het dit Europese project serieus neemt.