Direct naar hoofdinhoud
zaterdag 21 november 2026

Het oog van de meester

Hollands Glorie aflevering 1

Hanze

Het begint allemaal in de middeleeuwen met het “oerschip” van de Nederlandse scheepsbouw, de kogge. Het eerste vrachtschip dat grote hoeveelheden bulkgoederen over zee kan vervoeren. Vanuit Hanzesteden als Kampen varen de stoere scheepjes naar havens rond de Oostzee, volgeladen met hout, graan of zout. Deze handel levert Kampen en andere Hanzesteden veel geld op. Maar als de IJssel verzandt en de groeiende handel om steeds grotere schepen vraagt verplaatst het zwaartepunt zich naar Amsterdam. Vanaf de 16e eeuw groeit de stad uit tot het centrum van handel en de daarmee verbonden scheepsbouw.

Het is deze lucratieve handel met het Oostzeegebied, de zogenaamde moedernegotie, die de basis legt voor de grote bloeiperiode van de Republiek in de 17e eeuw.  Niet alleen in Amsterdam maar vooral ook langs de Zaan schieten de scheepswerven als paddenstoelen uit de grond. Daarvoor zijn heel veel planken nodig. Door de uitvinding van de houtzaagmolen in diezelfde periode kan hout veel sneller gezaagd worden waardoor de productie van schepen explosief stijgt. De Zaanstreek groeit uit tot een soort supermarkt voor schepen.

De Hollandse methode

In de noordelijke Nederlanden worden schepen gebouwd volgens de Hollandse methode. Daarbij wordt op het oog en dus zonder uitgebreide bouwtekening gebouwd van buiten naar binnen. Met de buitenste huidplanken wordt eerst de vorm van het schip gemaakt en pas daarna volgen de dragende spanten aan de binnenkant. Daardoor kan gewerkt worden met vooral ongeschoolde arbeiders en kan er veel sneller en goedkoper worden gebouwd dan in andere landen.

Bouwmeester Gerald de Weert wil weten hoe die Hollandse bouwmethode nou in de praktijk werkt en begint samen met een groep vrijwilligers aan de reconstructie van De Witte Swaen, het schip waarmee Willem Barentz in 1596 een noordelijke route naar Azië wil ontdekken maar strandt bij Nova Zembla. Net als de scheepsbouwers uit het verleden bouwt ook De Weerdt nu het schip op het oog en zonder uitgebreide tekeningen.

En dan breekt na tien jaar bouwen eindelijk het moment van de waarheid aan: de nieuwe Witte Swaen vaart voor het eerst de volle zee op.

Credits
  • Regisseur
    Femke Veltman
  • Researcher
    Carolien Brugsma

Vragen?

Heeft u vragen, ideeën of opmerkingen?

Neem dan contact op met de redactie: