↳ Enter om te zoeken
2 december 2017

Het hek van Woensdrecht

Woensdrecht
Bekijk Video
30 min

Infiltratie in het Vredesaktiekamp

Begin december 1983. In het Vredesaktiekamp (VAK) Woensdrecht duikt een wat verwilderde man op. Hij valt meteen op door zijn onverzorgde haar, baseball petje en kleine postuur. Hij stelt zich voor als John Paul Gardiner, Canadees, Vietnamveteraan en vredesactivist.

Hij is ziek als hij aankomt bij het kamp maar begint dezelfde avond nog met een wake bij de toegangspoort van de vliegbasis.

Gardiner bij het hek van Woensdrecht
Gardiner wordt aangehouden bij het hek © Piet den Blanken/Hollandse Hoogte

Dit maakt indruk op de bewoners van het Vredesaktiekamp die sinds september 1983 op het industrieterrein bij de vliegbasis verblijven uit protest tegen de komst van de kruisraketten. Het is een bonte verzameling van vredesactivisten die wonen in tenten, caravans, een plaggenhut en zelfs een tipi.

De grote actiebereidheid van Gardiner levert hem snel respect op. Hij ontpopt zich tot superactivist en schrikt niet terug om nieuwe methodes te proberen. In de documentaire De geheime dienst. De BVD in de Koude Oorlog vertelt vredesactivist Eddie Roos: “Hij was degene die in het hek begon te knippen en dat maakte nogal wat discussie los”. Want ga je dan niet te ver?

18 oktober 2004

De geheime dienst

De geheime dienst
Bekijk Video
2 min

In dienst van de BVD
In februari 1984 wordt Frits Hoekstra, werkzaam bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), benaderd door een collega van de CIA. Hoekstra vertelt in De geheime dienst: “Een Canadees die zich John Paul Gardiner noemt met ervaring in het infiltreren in de vredesbeweging biedt zijn diensten aan als infiltrant”.

De BVD is geïnteresseerd want zij ziet het Vredesaktiekamp en de activisten in Woensdrecht als een potentiële bedreiging voor de plaatsing van de Amerikaanse kruisraketten en wil graag informatie over mogelijk gewelddadige acties.

Gardiner kan 24 uur per dag contact opnemen met zijn twee contactpersonen van de BVD. Niet elke actie is bedreigend genoeg om in te grijpen, dat zou ook teveel opvallen. Maar een grote landelijke actie om het communicatiegebouw van de basis te bezetten op 18 februari 1984, is wel reden om in te grijpen. Tijdens de actie wacht een grote eenheid van de marechaussee de verbijsterde activisten op.

"Hij acteerde in hoge mate op eigen houtje”

Belgische granaten
BVD’er Frits Hoekstra schrijft in zijn memoires: “Het sturen van John Wood [waarschijnlijk de echte naam van Gardiner red.] was niet eenvoudig: hij acteerde in hoge mate op eigen houtje.” Gardiner verklaart later zelf dat hij op dat moment vastberaden is om te achterhalen wie er bereid is tot gewelddadige acties. Deze instelling wordt hem fataal.

In maart 1984 breidt Gardiner zijn netwerk uit naar België waar hij samen met twee actievoerders 189 granaten steelt van de Belgische vliegbasis Florennes. Het overgrote deel van de munitie wil Gardiner overdragen aan de BVD.

Hoekstra gaat daarmee akkoord en laat de granaten naar het BVD-kantoor in Den Haag komen. Vervolgens moet hij wel aan de directie uitleggen waarom in het souterrain bijna 200 granaten liggen. “Ze dachten dat ik een geintje maakte”, vertelt hij in de documentaire De geheime dienst.

18 oktober 2004

Granaten in het kantoor

Granaten in het kantoor
Bekijk Video
1 min

Gardiner verstopt zelf 13 granaten in zijn caravan op het Vredesaktiekamp. Hij laat ze aan een aantal bewoners van het VAK zien met de vraag of zij daar iets mee kunnen. Maar de activisten zijn hier niet van gediend.

Ondertussen blijven er acties uitlekken. Dit leidt ertoe dat de activisten Gardiner steeds meer wantrouwen. Ze beginnen hem als een gevaar voor het Vredesaktiekamp te zien en betrekken hem niet meer bij belangrijke acties.

Ontmaskerd
Dit heeft hij waarschijnlijk gevoeld want op 19 april 1984 biecht Gardiner in een brief aan de bewoners op dat hij een infiltrant is in dienst van de Amerikaanse NSA en de mogelijke Russische inmenging in de vredesbeweging onderzocht.

De activisten zijn diep geschokt aangezien de aanwezigheid van de granaten het voortbestaan van het VAK in gevaar kan brengen. Daarom besluit een aantal de munitie zelf over te dragen aan de politie.

Granaten Woensdrecht
Geroofde granaten voor de caravan van Gardiner © Piet den Blanken/Hollandse Hoogte

Gardiner verlaat het kamp en verkoopt aan verschillende kranten schimmige versies van zijn verhaal. De kwestie loopt hoog op. Er worden kamervragen gesteld over de legitimiteit van infiltratie of zelfs provocatie door de BVD in het Vredesaktiekamp.

Minister van Binnenlandse Zaken Rietkerk reageert afgewogen: “Er is geen sprake geweest van enigerlei vooropgezette afspraak dat hij namens de dienst zou gaan provoceren”.

16 mei 1984

Gardiner in de Tweede Kamer

Gardiner in de Tweede Kamer
Bekijk Video
1 min

Gevangenisstraf
De activisten voelen zich belazerd en spannen een rechtszaak aan tegen de staat voor uitlokking. Dit leidt tot niets.

Na de publiciteitsgolf verdwijnt Gardiner. Hij wordt gezocht voor de roof van de Belgische granaten. Uiteindelijk duikt hij berooid op in Groningen waar hij zich aangeeft bij de politie. Hij wordt uitgeleverd aan België en veroordeeld tot twaalf maanden gevangenisstraf.

Geschonden vertrouwen
De infiltratie is een schok voor de bewoners van het Vredesaktiekamp en leidt een tijd tot onderling wantrouwen, want wie is er dan nog meer niet te vertrouwen?

Klaas en Bernadette Terpstra kijken 33 jaar later terug. Als gewone inwoners van Woensdrecht protesteren ze destijds ook tegen de kruisraketten en betrekken daarom een caravan op het Vredesaktiekamp. Daar maken ook zij John Gardiner van nabij mee. Ze voelen zich nog steeds verraden.

28 november 2017

Excuusbrief van Gardiner

Klaas en Bernadette Terpstra
Bekijk Video
3 min

Spoorloos
Na zijn gevangenisstraf verdwijnt Gardiner. Het is nog steeds onduidelijk wie Gardiner, precies is, hoe hij werkelijk heet, waar hij vandaan komt, wat en van wie zijn opdracht kwam en voor wie hij allemaal werkte; de BVD, de CIA of zoals hij zelf beweerde, de NSA.

Dat de affaire Gardiner nog steeds tot de verbeelding spreekt blijkt uit de recent verschenen roman gebaseerd op zijn leven: Schuilplaatsen van Woody Gardiner van Frank Gunning.

Credits
  • Regisseur
    Godfried van Run
  • Researcher
    Carolien Brugsma
  • Researcher
    Hannah Dogger
  • Researcher
    Mari Bergsma
  • Infiltratie in het Vredesaktiekamp
    Mari Bergsma
Geïnterviewden Bronnen
  • Frits en Niek
    Frits ter Kuile en Niek van Essen

    Vredesactivisten

  • Evelien van den Berg
    Evelien van den Berg

    Vredesactivist

  • Emmie Epker
    Emmie Epker

    Vredesactivist

  • Ans van Bree Rijkspolitie
    Ans van Bree

    Rijkspolitie

  • kol. Hans Schut bd.
    kol. Hans Schut b.d.

    Commandant vliegbasis

  • Persfoto Woensdrecht

    © Gerard van Offeren/Visumar

  • Ongehoorde stappen: een overlevingstocht rond de vliegbasis Woensdrecht.

    A. Mosk en J. Morrée, Ongehoorde Stappen, een overlevingstocht rond de vliegbasis Woensdrecht (Utrecht, 1985).

  • Woensdrecht: Drie Jaar Vredesaktiekamp

    Vredesaktiekampen, Woensdrecht: Drie Jaar Vredesaktiekamp (Amsterdam, 1986).

  • Amok Pamflet

    Amok pamflet, De affaire Gardiner (mei 1985).

    Lees hier:
  • De geheime dienst:Verhalen over de BVD

    C. Vos e.a., De Geheime dienst: Verhalen over de BVD (Amsterdam, 2005).

  • BVD

    F. Hoekstra, In dienst van de BVD: Spionage en contraspionage in Nederland (Amsterdam, 2004).

  • Hollanditis: Nederland en het kernwapendebat 1977-1987

    R. van Diepen, Hollanditis: Nederland en het kernwapendebat 1977-1987(Amsterdam,2004).

Meer Andere Tijden